Sterrenkunde is aan de ene kant een makkelijke, maar aan de andere kant soms
ook een moeilijke wetenschap. Op AstroStart lees jij zo nu en dan jargon,
waar jij misschien niets van weet. Gelukkig is deze verklarende woordenlijst
er om jou te helpen.
Ga naar:
[ A | B | C | D | E | F | G
| H | I | J | K | L | M | N
| O | P | Q | R | S | T | U
| V | W | X | Y | Z ]
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
- A
Aarde ●
De derde planeet vanaf onze zon. Lees meer erover in de encyclopedie.
Albedo ● De
hoeveelheid licht een object reflecteert (weerkaatsingsvermogen). Stel, een
planeet reflecteert al het licht van de zon, dan is het albedo 1.
Reflecteert een planeet 30 procent van het licht, dan is het albedo 0,3. Een
object met een laag albedo is moeilijk zichtbaar, terwijl objecten met een
hoog albedo heel goed zichtbaar zijn. Het oppervlak van een object met een
albedo van 0,6 tot 0,9 bestaat vaak uit ijs, terwijl het oppervlak van een
object met een laag albedo vaak bestaat uit donker steen.
Aphelium ●
Het punt in een baan dat het verste van de zon (of een andere ster) is. Dit
punt bereikt de aarde ieder jaar in de zomer.
Astronomische eenheid ●
De gemiddelde afstand tussen de aarde en de zon. Vaak doelen wetenschappers
hiermee op 150 miljoen kilometer. De astronomische eenheid (AE) is één van
de meest gebruikte maatstaven voor ons zonnestelsel. Een
lichtjaar is 63.240 AE.
- B
Barycentrum ●
Het barycentrum is het zwaartepunt voor een object. Voor de aarde is
het barycentrum de zon, want we draaien immers rondjes om deze gasbol. Het
barycentrum van de zon is weer het melkwegstelsel.
Bruine dwerg ●
Een bruine dwerg is groter dan een planeet, maar kleiner dan een ster. Een
bruine dwerg vormt zich op dezelfde manier als een ster, door een
samentrekkende waterstofwolk. Een bruine dwerg heeft echter niet genoeg
massa om kernfusie op gang te brengen. Hierdoor geeft een bruine dwerg geen
licht.
- C
Chandrasekhar-limiet ●
Deze grens bepaalt of een ster aan het eind van zijn leven eindigt als een
witte dwerg of een neutronenster. Het
Chandrasekhar-limiet ligt rond de 1,4 zonnemassa's. Een ster zwaarder dan
1,4 zonnen zal eindigen in een neutronenster, een ster
minder zwaar dan 1,4 zonnen (zoals onze eigen zon) zal eindigen in een
witte dwerg.
- D
Dwergplaneet ●
Een dwergplaneet, zoals Pluto en Eris, is geen gewone planeet. Er zijn een
aantal eisen waar een dwergplaneet aan moet voldoen: het object is geen maan
van een andere planeet, het object is uniek in zijn omgeving en maakt dus
niet deel uit van een zwerm en het object heeft genoeg massa om bolvormig te
zijn. Pluto was tot 2006 een planeet, maar doordat dit object niet uniek is
in zijn omgeving (Kuipergordel), werd hij gedegradeerd tot een dwergplaneet.
- E
Eris ●
Een dwergplaneet die om de zon draait. Eris is groter dan Pluto en
heeft een maan: Gabriëlle.
Exoplaneet ●
Een exoplaneet is een planeet die niet om onze zon draait, maar om
een andere ster. In 1995 werd de eerste exoplaneet ontdekt en momenteel
stijgt het aantal wekelijks (2006: +/- 200 exoplaneten).
- F
- G
Goldilocks zone ●
De leefbare zone rondom een ster. Als de baan van een planeet zich in de
Goldilocks zone bevindt, dan is de kans groot dat er zich leven op die
planeet kan vormen. De aarde bevindt zich vanzelfsprekend in de leefbare
zone rondom onze zon.
- H
Halo ● Een
schijnsel rondom een helder lichtbron, bijvoorbeeld de schittering van de
zon in de zomer. Toch is dit niet altijd een illusie. Sterrenstelsels kennen
ook zwakke halo's, maar deze bestaan gewoon uit sterren. De dichtheid in
sterrenstelselhalo's is wel minder dan in de sterrenstelsels zelf.
Heelal ●
Het heelal een gigantisch groot gebied, waarin zich sterrenstelsels,
sterren en planeten huisvesten. Het heelal is waarschijnlijk 13,7 miljard
jaar oud en bevat alles wat wij kennen. Alles wat wij zien maakt ook deel
uit van het heelal. Sommige denken dat er meerdere heelallen zijn. Het is
een ander woord voor universum (of ruimte).
Hete Jupiter ●
Een grote exoplaneet, vaak even groot of groter dan Jupiter, die op een zeer
kleine afstand om zijn moederster draait. Vaak is de omlooptijd slechts
enkele dagen (aarde: 365 dagen).
- I
- J
Jupiter ●
De vijfde planeet vanaf onze zon. Lees meer erover in de
encyclopedie.
- K
Kuipergordel ● Een gordel
met miljoenen objecten buiten de baan van Neptunus. In de Kuipergordel
zwerven vele ijsdwergen (Pluto en Eris), maar ook vele kometen. Objecten in
de Kuipergordel worden ook vaak Kuipergordelobjecten genoemd.
- L
Lichtjaar ● De
afstand dat licht aflegt in een jaar tijd. Stel, een object bevindt zich op
een afstand van vier lichtjaar, dan zien we het object zoals het er vier
jaar geleden uitzag (omdat het licht vier jaar heeft moeten reizen om onze
ogen te bereiken). Een lichtjaar staat gelijk aan 9.460.730.000.000
kilometer.
- M
Mars ●
De vierde planeet vanaf onze zon. Lees meer erover in de
encyclopedie.
Melkwegstelsel ●
Vaak wordt hiermee een sterrenstelsel bedoeld, maar meestal wordt ons
eigen melkwegstelsel bedoeld. Ons melkwegstelsel, ook wel de Melkweg
genoemd, is het sterrenstelsel waar wij deel van uitmaken. De zon draait
namelijk om het centrum van het melkwegstelsel.
Mercurius ●
De eerste planeet vanaf onze zon. Lees meer erover in de
encyclopedie.
Meteoor ● Een
ruimtesteen die verbrandt in de atmosfeer. Een meteoor is hetzelfde als een
vallende ster.
Meteoriet
● Een
ruimtesteen die niet volledig verbrandt in de atmosfeer, maar terecht komt
op de grond.
- N
Neptunus ●
De achtste planeet vanaf onze zon. Lees meer erover in de
encyclopedie.
Neutron ● Een
subatomair deeltje zonder elektrische lading in een atoomkern.
Neutronenster ●
Een neutronenster is het eindstadium van een ster met een massa van 1,4 tot
3 zonnen. Een neutronenster is gemiddeld even zwaar als onze zon, maar heeft
een straal van slechts 10 kilometer! Een neutronenster bestaat geheel uit
neutronen. Een korreltje neutronenster weegt vele tonnen!
Nieuwe maan ●
De maan staat tussen de aarde en de zon. De achterkant van de maan
wordt dus verlicht, waardoor wij de maan niet zien. Deze fase breekt om de
28 dagen aan.
- O
Oculair ●
Een oculair is een ding dat bestaat uit een lens of meerdere lenzen. Een
oculair kan op een telescoop worden geplaatst om objecten mee waar te nemen.
Oerknal ● De
benaming voor een kosmologische theorie over het ontstaan van het heelal uit
de jaren '30 van de vorige eeuw. Het heelal dijt continu uit en
wetenschappers denken dat het 13,7 miljard jaar geleden uit een punt is
ontstaan. Nog steeds zijn er veel vragen bij deze theorie.
- P
Penumbra ●
De rand van een zonnevlek, een magnetische vlek op het oppervlak van
de zon.
Planetaire nevel ●
Wanneer een zonachtige ster het eind van zijn leven bereikt, zwelt de ster
op tot een rode reus. Uiteindelijk kan de zwaartekracht van de rode reus de
buitenste lagen niet meer vasthouden, waarna deze dus langzaam uitdijen. Er
ontstaat dan een nevel rondom de ster. Deze nevels zijn vaak rond en
daardoor werden deze objecten vroeger verward met planeten. Vandaar de naam
'planetaire nevel'.
Pluto ●
Voormalige planeet van onze zon, nu een dwergplaneet. Lees meer
erover in de encyclopedie.
- Q
Quaoar ● Een
dwergplaneet in de Kuipergordel. Quaoar werd in 2002 ontdekt en is kleiner
dan Pluto.
Quasars ●
Quasars zijn astronomische objecten in het jonge universum. Vaak zijn
quasars beginnende sterrenstelsels, aangezien ze beschikken over een
supermassief zwart gat.
- R
Reflector ● Een
spiegeltelescoop. Een object wordt vergroot door de weerkaatsing op een
spiegel. Deze telescoop bevat geen lenzen, zoals in een refractor, behalve
in de te plaatsen oculairs.
Refractor ●
Een lenzentelescoop. Een object wordt vergroot door verschillende
lenzen in de telescoop. In dit soort telescopen bevindt zich geen spiegel,
zoals in een reflector.
Rode dwerg ●
Een rode dwerg is een ster met een massa van 0,08 tot 0,5 zonnen. Ze
verbranden heel langzaam helium en kunnen het zo wel 100 miljard jaar
volhouden. Omdat het heelal slechts 13,7 miljard jaar oud is, weten
astronomen niet hoe rode dwergen zullen eindigen. Vermoedelijk koelen rode
dwergen dan af tot zwarte dwergen.
Rode planeet ●
Een pseudoniem voor de planeet Mars. Omdat deze planeet een roodbruin
oppervlak heeft, noemen veel mensen hem de 'rode planeet'.
Rode reus ●
Een rode reus is een zonachtige ster die het eind van zijn leven heeft
bereikt. De ster koelt af en de stralingsdruk neemt af. Daarnaast dijt de
ster langzaam uit, waardoor deze een enorme grootte bereikt. Uiteindelijk
eindigt de ster in een witte dwerg, gehuld in een
planetaire nevel.
- S
Saturnus ●
De zesde planeet vanaf onze zon. Lees meer erover in de encyclopedie.
Ster ●
Een bal van hoofdzakelijk waterstofgas dat door zijn eigen
zwaartekracht wordt vastgehouden en waar in het centrum kernfusie
plaatsvindt door de hoge gasdruk.
Sterrenbeeld ●
Een groep sterren aan de avondhemel die een schijnbaar en herkenbaar
patroon vormen, zoals de 'W' van Cassiopeia. Een sterrenbeeld is een
afgebakend gebied aan de hemel.
Sterrenstelsel ●
Een sterrenstelsel is een grote groep sterren die gezamenlijk om een
middelpunt draaien. Vaak bevindt er zich in het centrum van een
sterrenstelsel (of melkwegstelsel) een supermassief zwart gat. Er zijn vele
soorten sterrenstelsels, zoals elliptische sterrenstelsels en
melkwegstelsels.
Stofschijf ●
Een schijf die bestaat uit gas- en stofdeeltjes. Deze schijf draait
vaak om een (zeer) jonge ster, waar later planeten uit gevormd worden.
- T
- U
Umbra ●
Het centrum van een zonnevlek, een magnetische vlek op het oppervlak
van de zon.
Universum ●
Het universum een gigantisch groot gebied, waarin zich
sterrenstelsels, sterren en planeten huisvesten. Het universum is
waarschijnlijk 13,7 miljard jaar oud en bevat alles wat wij kennen. Alles
wat wij zien maakt ook deel uit van het universum. Sommige denken dat er
meerdere universa zijn. Het is een ander woord voor heelal.
Uranus ●
De zevende planeet vanaf onze zon. Lees meer erover in de
encyclopedie.
- V
Vallende ster ●
Een vallende ster is niet een ster die 'valt', maar een ruimtesteen
die verbrandt in de atmosfeer. Het wordt ook vaak aangeduid als een meteoor.
Een ruimtesteen die op de grond terecht komt is een meteoriet.
Venus ●
De tweede planeet vanaf onze zon. Lees meer erover in de
encyclopedie.
Volle maan ●
De aarde staat tussen de maan en de zon. Hierdoor zien we vanaf de
aarde dat de maan helemaal verlicht is. Deze fase komt eenmaal in de 28
dagen voor.
- W
Witte dwerg ●
Als een zonachtige ster het eind van zijn leven bereikt, zwelt deze op tot
een rode reus. De buitenste gaslagen dijen uit (planetaire
nevel), terwijl de kern in elkaar stort tot een witte dwerg. De meeste
witte dwergen zijn heel compact. Ze bevatten gemiddeld even veel massa als
de zon, maar zijn even groot als de aarde. Witte dwergen koelen na miljarden
jaren langzaam af, totdat ze uiteindelijk geen licht meer geven en eindigen
als zwarte dwergen.
- X
Xena
●
De onofficiële naam van de dwergplaneet 2003 UB313. In 2006 kreeg het
object de officiële naam Eris.
- Y
- Z
Zenit
●
Het punt dat recht boven je ligt aan de hemel. Ga dus naar buiten en
kijk recht omhoog en je ziet het zenit. Voor waarnemers is het zenit het
beste gebied om waar te nemen, omdat de atmosfeer er dunner is en omdat er
weinig lichtvervuiling te zien is.
Zonnestelsel
●
Het barycentrum met onze zon als centraal middelpunt. Alle objecten
die om de zon draaien, maken ook deel uit van het zonnestelsel. Ons
zonnestelsel kent acht planeten, vele dwergplaneten, manen, asteroïden en
kometen.
Zonnevlek
●
Een sterk magnetische vlek op de zon. De temperatuur van zo'n vlek is
een paar duizend graden lager dan de rest van het oppervlak van de zon,
waardoor het gebied donker oogt. Zonnevlekken zijn qua grootte vergelijkbaar
met de aarde.
Zonsverduistering
●
De maan bevindt zich tussen de zon en de aarde. Bij een
zonsverduistering beweegt de maan voor de zon langs, waardoor het licht van
de zon wordt geblokkeerd. Bij een gedeeltelijke zonsverduistering wordt de
zon gedeeltelijk geblokkeerd, bij een ringvormige zonsverduistering is de
maan te klein om het hele oppervlak van de zon te bedekken, en bij een
volledige zonsverduistering is de maan groot genoeg om het hele oppervlak
van de zon te bedekken.
Zwarte dwerg ●
Wanneer een rode dwerg sterft, koelt deze af tot een zwarte
dwerg. Ook witte dwergen koelen langzaam af tot zwarte
dwergen. Dit proces kan miljarden jaren duren. Een zwarte dwerg is nog nooit
ontdekt. Dit heeft twee oorzaken: 1. het heelal is nog niet oud genoeg om
zwarte dwergen te huisvesten en 2. zwarte dwergen zijn moeilijk
waarneembaar.
Zwarte gat
●
Een punt in de ruimte waar massa zo dicht op elkaar is geperst, dat
de zwaartekracht zo sterk is dat licht niet kan ontsnappen. Alle materie dat
in een zwart gat valt, zal uit elkaar worden getrokken (zelfs de atomen).
Sommige wetenschappers zijn van mening dat zwarte gaten een verbinding
vormen met een ander universum.
|
|
