|
Eerste foto van een exoplaneet van een zon-achtige ster |
|
|
|
|
Geschreven door Marcel-Jan Krijgsman op
zaterdag 05 december 2009
|
|
|
 De Subaru-telescoop, die op Mauna Kea in Hawaii staat, kreeg een tijd geleden een nieuw instrument, een verbeterde coronograaf. Deze coronograaf blokkeert het licht van een ster, zodat het zwakkere licht, dat vanaf planeten rond die ster weerkaatst, waargenomen kan worden. In augustus 2009 werd het instrument voor het eerst bij observaties gebruikt en dit leverde een directe observatie op van een exoplaneet. Het is voor de eerste keer dat een exoplaneet rond een zon-achtige ster direct geobserveerd is.
Het direct waarnemen van een exoplaneet bij een ster is vrij lastig, omdat de verschillen in helderheid tussen beide objecten heel groot zijn. Het wordt wel vergeleken met het licht van een vuurvliegje naast een bouwlamp. De exoplaneet is het vuurvliegje. Daarom zijn de inmiddels meer dan 400 gevonden exoplaneten nagenoeg allemaal indirect gevonden. Dat kan zijn door kleine variaties van het licht van een ster waar te nemen (zoals de Kepler ruimtetelescoop doet) of door variaties in roodverschuiving van een ster te detecteren (zoals de eerste exoplaneten gevonden zijn).
Het HiCIAO instrument van de Subaru telescoop, waarmee een exoplaneet direct gedetecteerd is.
Het HiCIAO instrument (High Contrast Instrument for the Subaru Next Generation Adaptive Optics) probeert de "bouwlamp" uit te schakelen door het licht van de ster te blokkeren. En dit instrument wordt op een Aardse telescoop gebruikt: de 8,2 meter Subaru telescoop op Mauna Kea in Hawaii. Uiteraard gebruikt deze grote telescoop adaptieve optiek, zodat storingen in de atmosfeer uit het beeld gehaald kunnen worden.
De nieuw ontdekte exoplaneet GJ 758 B en de mogelijk tweede planeet, GJ 758 C.
Met de Subaru telescoop en het HiCIAO instrument is nu een exoplaneet ontdekt door een directe observatie in nabij-infrarood. Nu was dit niet de eerste ontdekking van een exoplaneet op die manier. Het is wel de eerste keer dat een exoplaneet direct werd waargenomen bij een zon-achtige ster. De ster is GJ 758 in het sterrenbeeld Lier. En men heeft bij deze ster op twee onafhankelijke waarnemingen een planeet gedetecteerd, die men GJ 758 B genoemd heeft.
Een vergelijk tussen Jupiter en GJ 758 B.
De eerder direct waargenomen exoplaneten waren grote planeten, groter dan Jupiter en veel heter dan Jupiter. De nieuwe exoplaneet GJ 758 B is ongeveer 280 - 370 graden Celsius, nog steeds heter dan een Aardse oven, maar de temperatuur laat zich ook vergelijken met de temperatuur van de dagzijde van Mercurius. En daarmee valt deze exoplaneet wat meer in de verhoudingen van ons zonnestelsel. Alleen: GJ 758 B staat verder van zijn ster dan Neptunus. Dat wijst erop dat GJ 758 B eigen hitte heeft die ontstaat bij het inkrimpen tot gasplaneet. En ook is de massa van GJ 758 B erg groot: men schat 10-40 keer de massa van Jupiter.
Als toetje lijkt het erop dat HiCAO nog een tweede exoplaneet ontdekt heeft bij GJ 758, GJ 758 C, maar om dat vast te stellen is nog een extra waarneming nodig. Dan weet men of het een planeet is, of een object dat toevallig in de buurt stond.
Bronnen: Max-Planck-Institut für Astronomie, NAOJ, Wikipedia.
|
